Χρώμα εν Ροή

Η ζωγραφική της Αλίς Τουρνικιώτη αναδύεται ως ένα χειροπιαστό ξέσπασμα ελευθερίας ενάντια στις κυρίαρχες φόρμες αποστείρωσης του βλέμματος. Σε μια εποχή όπου το άτονο, το ουδέτερο και το φειδωλό χρώμα προβάλλονται ως πρότυπα καλαισθησίας — τόσο στις εικαστικές τέχνες όσο και στη δυτική αρχιτεκτονική και διακόσμηση — η Τουρνικιώτη επιλέγει τη ριψοκίνδυνη, σχεδόν ακατέργαστη, πληθωρικότητα. Με μεγάλων διαστάσεων έργα και μια ζωγραφική πρακτική που πλημμυρίζει τον καμβά με υλική και χρωματική ένταση, καταλαμβάνει τη δική της θέση δίπλα σε καλλιτέχνες που επέλεξαν την πυκνότητα έναντι της απονέκρωσης.

Αν και παραπέμπει στους Φωβιστές και στον δυναμισμό του αμερικανικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού, η δουλειά της Τουρνικιώτη έχει ισχυρούς δεσμούς και με λιγότερο αναγνωρισμένες μορφές της ιστορίας της τέχνης. Ο Pierre Bonnard, με τις ιριδίζουσες επιφάνειες και την εσωτερική φλόγα του χρώματος, η Emily Carr, με τη σωματική ζωγραφική των τοπίων της, και ο Chaim Soutine, με τις παλλόμενες νεκρές φύσεις και το χρώμα που μοιάζει να διαλύει τα περιγράμματα, βρίσκουν ηχώ στις χειρονομίες της Τουρνικιώτη. Παρόμοια, η περίπτωση του Sam Gilliam, που αντιμετώπισε το χρώμα ως απελευθερωμένη ύλη πάνω σε άμορφες επιφάνειες, προσφέρει έναν ιστορικό απόηχο της πρακτικής της.

Στο θέμα της νεκρής φύσης, η Τουρνικιώτη αντλεί από μια πλούσια αλλά συχνά παρεξηγημένη παράδοση. Από τις βουβές πυκνότητες του Luis Egidio Meléndez μέχρι τη γεμάτη ενέργεια ύλη του Giorgio Morandi, η νεκρή φύση υπήρξε πεδίο κρυφών παθών. Στη δική της εκδοχή, όμως, το αντικείμενο δεν υπηρετεί την ακινησία: η χρωματική του αναπαράσταση φλέγεται, πάλλεται και διεκδικεί την ίδια την εμπειρία της ζωής. Η αφθονία μπογιάς δεν καλύπτει απλώς το καμβά, αλλά τον ενεργοποιεί, επιβάλλοντας στον θεατή τη φυσική του παρουσία.

Η τόλμη να εναντιωθεί κανείς στη σύγχρονη χρωμοφοβία, η οποία ταυτίζει το άτονο με το "εκλεπτυσμένο" και την έκρηξη χρώματος με το "απλοϊκό", καθιστά τη δουλειά της Τουρνικιώτη ριζικά πολιτική. Η προσήλωσή της σε μια πρακτική όπου το σώμα του καλλιτέχνη, το βάρος της ύλης και η βία του χρώματος συνυπάρχουν, την εντάσσει σε μια λιτή αλλά ισχυρή γενεαλογία δημιουργών όπως η Joan Snyder ή η Maria Lassnig, που υπερασπίστηκαν το δικαίωμα στη ζωγραφική ως βιωματική, και όχι μόνο αισθητική, εμπειρία.

Στα έργα της Αλίς Τουρνικιώτη, το χρώμα δεν είναι πια εργαλείο αναπαράστασης: είναι το ίδιο το περιεχόμενο. Κάθε πινελιά, κάθε ροή της μπογιάς πάνω στον καμβά γίνεται μια μικρή εξέγερση κατά της λογικής της συγκράτησης. Σ' έναν κόσμο που απαιτεί αυτοσυγκράτηση και αποστείρωση, η δουλειά της ανατρέπει, φωνάζει και κυλά — αδιάκοπα — σαν χρώμα εν ροή.

Θοδωρής Μπαργιώτας

Επίκουρος Καθηγητής Ζωγραφικής